Bentara noa, bentatik nator, bentan da nere gogoa, bentako arrosa krabelinetan hartu dut amodioa.

Bentara noa, bentatik nator, bentan da nere gogoa, bentako arrosa krabelinetan hartu dut amodioa.

2021(e)ko apirilaren 21(a), asteazkena

Zeanitik Orozkora

 Bilbon bueltan

Doña Kasildaren enparantza
Altube ibaia gaineko etxeak
Orozkoko udaletxea
Bide bazterreko haritzarra
Glizinia zoragarria!
Aspaldikoa
Bideko landareak
Eguneko bazkaltokia
Bideko landareak
Urigoiti
Asensiolako urtegitxoa
Perunpagadi
Ubidea
Perunpagadi
Ubidea zeharkatzen
Belauztegiko pagotzarrak
Austingarmineko txabolak
Austingarmin korta
Itxina Ipergortatik
Ipergortatik Oderiaga
Ipergortatik Gorbeia
Ipergorta bistara
Bidea

Arraba Aldaba ingurutik
Kargaleku
Kafe gozoa berton!
Botak garbitzeko tresna
Ganguren mendi taldearen aterpea
Al entrar en la campa de Árraba y por el camino marcado de hierba,llegamos al refugio del Ganguren.Se ven los restos del antiguo sanatorio de tuberculosos de finales del siglo XIX a principios del XX.
A finales del XIX y principios del siglo XX,Vizcaya tenía unas altas tasas de mortandad de la tuberculosis.
En su libro Siete siglos de medicina en Bilbao,del doctor Villanueva Edo del año 1910 a 1917
en Achuri hay 657 casos,en Bilbao la Vieja 480 casos,San Francisco 514 casos,San Vicente(Baracaldo) 695 casos y en las Cortes 685 casos.Como se puede ver todas estas zonas son pobres y marginales en su mayoría.
Periodistas y médicos escribían en los periódicos de Bilbao,el Noticiero Bilbaíno,el Nervión etc...pidiendo un sanatorio antituberculoso.
En el año 1897 se abre el primer hospital para tuberculosos de España, en el Balneario de Busot(Alicante) para clases acomodadas y lo dirigía el doctor Francisco Moliner,catedrático de Patología y clínica médica.
En el año 1901,el doctor Madinabeitia propone a sus colegas crear  un sanatorio antituberculoso,en las campas de Árraba en el macizo del Gorbea.
Ya en el año 1898,el doctor Madinabeitia recorría Vizcaya buscando un lugar adecuado para instalar su sanatorio.
"Solo hallé un valle a propósito en el Gorbea "Arrabakolanda"un gran llano de 70 hectáreas,con riquísimos manantiales de agua potable.Este lugar se halla defendido de los fuertes vientos del este y de las variaciones de temperaturas que aquí son menos bruscas".En el año 1899 las primeras instalaciones provisionales de madera y de forma experimental.
 Planta pinos y abetos,los carboneros habían esquilmado la zona durante todo el siglo XIX.Se conserva el nombre de las casitas de madera con dos camas:Izarra,Illitargia,Egusquiza,Kallola,Choritoquia,Aspecoa y Kabia.
No dispone de dinero,solo con el apoyo de la clase médica,se instala el sanatorio empieza a funcionar pero existen las incomodidades y la dificultad del transporte.
Esto obligo a una alimentación repetitiva y monótona.
Existía un camino de carretas de bueyes  para bajar hasta Arratia,estrecho malo y sinuoso,lo usaban para la explotación maderera,también los carboneros y se servían de él los que explotaban los neveros arrendados a los municipios.
El siguiente verano,el de 1900 se les traslada desde Villaro en una carreta de bueyes hasta la campa a los enfermos de tuberculosis.
Pero este verano de principios de siglo fue tormentoso.Los ayuntamientos de Ceánuri y Ubidea les ceden un terreno,en tierra plana defendidos de los vientos del norte y nordeste por peña Lekanda.
La municipalidad colindante le imponen atender gratuitamente a un pobre del municipio.
Se abría del 1 de Junio al 1 de Octubre,tenía comedor,restaurante y 20 pabellones aislados,la cocina corría a cargo de un  reputado cocinero.Tenían médico,ayudante y capellán,el precio de la estancia era de 10 pesetas mensuales.
En el año 1905 ya no funciona el sanatorio y en unos pocos años el sanatorio es ya un montón de ruinas y piedras.
Cesar Estornesen blogetik jasoa.

Lekanda
Arraba zelaian patxadatsu
Orkideak eta Lekanda
Elorria janda
Susana ingurutik Gorbeia
eta Lekanda
Lekanda
Makaztitik Gorbeia
Anboto eta Orixol Makazmenditik
Makazmendi zeharkatzen
Makazmendi aldetik Ibaizabal ingurua. Bertotik aurrera, egun osoan, Orozkoraino kukua eta horren joa lagun izan dut!
Karobia
Kare-egileen txabola
Otzerimendi iturria
San Justo baseliza
Ortuzar auzoa
San Antonio baseliza
Gaurko abiapuntua. Bertaraino bizkaibusez

2021(e)ko apirilaren 1(a), osteguna

Araiatik Aratz eta Aitzgorri

 Araiako San Pedro lantegia 

Aratzeko burdina meatzeei esker, egur ugari izateari esker, eta ura ere erruz zegoenez, Araian probintziako burdinola ezagunenetako batek egin zuen bidea. 

Araian aurretik beste burdinola batzuk izan arren, "Araiako San Pedro" fundizio konplejua, Ajuriako fabrika, izan da dudarik gabe garrantzitsuena.1848tik bere itxierararte 1985ean  metalurgiako beste enpresa askoren aurrekaria izan zen.Goldeek lehenik eta eultzilariek ondoren, esparru osora zabaldu zuten Araiaren izena. Bertan ezarri ziren estatu osoko indukzioko lehen labe elektrikoa eta Euskal Herriko lehen labe garaietako bat. Euskal Herriko lehen siderurgia enpresa modernoa izan zen Boluetakoarekin (Bizkaia) batera.

Ajuriako lantegiak bi mugarri ezarri zituen. “Enpresaren interesgarritasuna areagotzen da 1929an burdina gozoa ekoizten jarraitzen zuen enpresa espainiar bakarra bihurtu zelako, pudelaketaren prozeduraren bidez egiten zuen, eta 1933tik egur-ikatzezko lingote ekoizle bakarra ere bai. Hori gutxi balitz, enpresa Espainiako siderurgiaren historiako beste une garrantzitsu baten protagonista izan zen: 1906an, altzairua fabrikatzeko Espainiako lehen labe elektrikoa abiarazi zuen; azkar egin zuen bere fase esperimentalean zegoen teknologia hori, lehen probak hamar urte lehenago egin baitziren Europan”.

XIX. mendearen amaieran, Araiako San Pedro lantegiaren jabeek “Iturburua” izeneko presa eraiki zuten, eremuko baliabide hidraulikoei etekin handiagoa ateratzeko. Presak bi ubide zeuzkan: batak zentral hidroelektrikora eramaten zuen ura eta besteak lantegiko eta burdinolako instalazioetara. Ubideak euste-urtegi txiki batzuetan amaitzen ziren, uraren igarotzea erregulatzen zutenak lantegiko makineriari eragiten zioten turbinak mugiarazteko.

Ajuriako lantegiak “hainbat berritasun ekarri zituen: siderurgiako aldaketa teknologikoen azterketa, merkatuen ezagutza sakona -ordura arte guztiz ezezaguna-, kartel industrialen jaiotza, langileen bizi-mailari buruzko informazio zabala eta enpresa familiar baten estrategiak etekinak berrinbertitzeko. Etekin haietatik enpresa garrantzitsuak atera ziren, besteak beste, Ajuria y Aranzábal, La Azucarera edo La Iberia, Bizkaiko Labe Garaien jatorrizko muina”.

Lantegi honek, “faktore gutxi samar batzuekin, bere saiakera berritzaile muturrekoenek porrot egin ondoren, bizirik irautea lortu zuen, menderatzen zuen teknologia, baliabide “tradizionalak”, kokapen geografikoa eta merkatu bitxiak, hau da, estuak eta dibertsifikatuak, uztartuz”.
Lantegiko langile kopurua aldakorra izan zen, abagune ekonomikoen araberakoa; hala, 1961-1963an, 90 langile zituen, eta 1916-1920an, 216 izatera iritsi ziren. 1871n, langileen jatorria ondokoa zen: 20-25 Araiakoak, 35 Arabako beste herri batzuetakoak, 29 Bizkaikoak, 21 Gipuzkoakoak, 9 Nafarroakoak, 2 estatuko beste leku batzuetakoak eta 3 frantziarrak. Soldatak prestakuntzaren araberakoak izaten ziren. 1912. urteari erreparatuta, soldata handiena pudelaketan aritzen ziren langileek jasotzen zuten, 241 pezeta hilero, eta baxuena, aldiz, ijeztaile laugarrenek: 63 pezeta. 1867an, lanaldia hamabi ordukoa zen (hamar ordu eta erdikoa, jateko atsedenak alde batera utzita).

Burdinolen inguruan, ikatzaren ekoizpena sortu zen. XVII-XIX. mendeetan, kintal bat burdina lortzeko lau zama eta erdi egur-ikatz behar ziren, eta hori garraiatzea oso zaila zen. Burdinolak asetzeko ikatz beharrak eragin zuen inguruan ikazkin taldeak sortzea. Hainbat tokitatik hurbiltzen ziren soldata irabaztera.

Zirauntzara eroritako zuhaitzak
Garoak pago gainean

Zirauntza errekaren iturburua

Zirauntza erreka Asparrenetik igaro eta Nafarroako lurraldean sartzean Burunda izena hartzen du, Arga ibaiaren adarretako bat da.

Ubide bazterreko zuhaitztzarrak
Iturriotz. Gozoa!
Bidea
Azkasaroi. Gaurko bazkaltokia
Pagotzarra haizearen menpe
Gorosotxotik Aratz
Kaltzada eta bidegurutze Leizarraten
Oltzako zelaia
Aitzgorri
Bidetik Aratz
Aitzgorri
Bidea
Domeniko zelaitik gora, pike!
San Adrianeko tunela
Kaltzada
Eskaratza
Ramonen txabola. Hamaiketakoa. Hondatua, penagarria!
Aitzgorrigaina Aratzetik
Araia aldea Aratzetik
Aratzgaina. Haizetea!
Hegoaldeko bidetik Aitzgorri
Bidea
Marutegiko gaztelua. 
Goi Erdi Aroan eraiki zen mugak defendatzeko. Murutegi izenarekin (baita Marutegi ere) ezagutzen den tokian dago. VIII. mendean sortu zuen Nafarroako Gartzia Iñigez erregeak Burundatik Arabako Lautadarako irteeran. Gazteluaren kokapen estrategikoagatik, funtsezkoetako bat izan zen Nafarroaren eta Gaztelaren arteko borroketan.
San Migel lepoko estela